Wijngeluk in Tokaj (7): Károly Barta

Wandeling door Mád met Mijnheer H. We komen langs een vervallen herenhuis. Een prachtig gebouw. 'Zullen we het kopen?', grappen we. Dit pand opknappen zou betekenen dat we ons appartement in Budapest een paar keer zouden moeten verkopen. Het is nog net geen ruïne.
De andere dag lukt het me om een afspraak te regelen met Károly Barta, de eigenaar van wijndomein Barta. We spreken af vóór het herenhuis. Barta heeft het namelijk wél gekocht. Hij is vol optimisme begonnen aan het opknappen van het buitenhuis, dat Ferenc Rákóczi (Hongaarse vorst en vrijheidsstrijder) in 1755 voor zijn zwager Aspremont liet bouwen.



De nieuwe eigenaar leidt ons enthousiast rond door het gebouw, terwijl de verbouwing in volle gang is. Het gebouw zal vooral de functie van een klein hotel krijgen. De kelder eronder is midden 18e eeuw aangelegd en net opgeknapt. De ruimte waar de druiven verwerkt worden, is nieuwbouw. Het staat achter het buitenhuis en het is net klaar. Barta laat ons hier een paar van zijn wijnen proeven. Hij heeft zijn proeflokaal op de begane grond van het herenhuis gepland, en dat is natuurlijk nog lang niet klaar.

Het wijndomein


Foto: Zoltán Bakos

Barta's wijngaarden zijn te vinden op de Király-hegy (de Király-berg) tussen Szerencs en Mád in. Twee percelen heeft hij hier in zijn bezit: de Öreg Király dűlő van 10 ha en de Kővágó dűlő, die 17 ha groot is maar nog braak ligt. De bodem is stenig en bestaat uit vulkanisch rhiolyt en tufsteen, zeoliet en rode klei. Opvallend is de steile terrassenbouw, oorspronkelijk uit de 13e eeuw. Deze was, samen met de moeilijk te bewerken grond, de reden dat het gebied na de Tweede Wereldoorlog verlaten werd. In 2003 kocht de familie Barta het op. De eerste wijnproduktie vond plaats in 2007.
Barta is geen wijnmaker van huis uit. Vanaf het allereerste begin kreeg hij hulp van bekende wijnmakers uit de omgeving, mensen als Gábor Orosz en István Szepsy. Sinds 2009 is Attila Homonna de vaste wijnmaker van het wijndomein.
(Bij ons bezoek waren de flessen nog niet geëtiketteerd. De foto's hieronder zijn kortgeleden gemaakt, nadat mijn bestelling Barta-wijnen binnen was.)

Wat proeven we?

Öreg Király dűlő - Furmint 2009



De wijn is net een week geleden gebotteld. Hij heeft 1 jaar gerijpt op houten vaten.
Een fruitige neus, mineralig. In de smaak mineralen, frisse zuren, fraaie bitters. Mooi, subtiel houtgebruik. Een zeer elegante wijn, prachtig in balans.


Öreg Király dűlő - Furmint Válogatás 2009



In de neus grapefruit, banaan, citrustonen en peer. Ik vind deze furmint in de smaak wat romiger dan de vorige, zachter, minder mineralig, met een petrolachtige toets en citrustonen. Laurier in de afdronk. We vinden deze wijn finesse hebben, en iets wat we als lichtvoetigheid zouden willen betitelen. Mijnheer H is enorm enthousiast over deze wijn.

Het Spel
De woorden zijn van Károly Barta, niet van mij.
In 2007 werd er op het domein voor de eerste keer wijn gemaakt van de furmintdruiven. Barta bedacht Het Spel. Hij nodigde twee vrouwelijke wijnmakers (Sarolta Bárdos en Judit Bott) en Gábor Orosz uit om hun eigen gang te gaan met de wijnen. Attila Homonna, nu de vaste wijnmaker van Barta, was ook gevraagd, maar hij had geen vat beschikbaar. Het zou interessant zijn om alle furmints naast elkaar te zetten, maar wij proeven nu alleen de furmint van de hand van Gábor Orosz.

Wat proeven we nog meer?

Öreg Király dűlő - Furmint 2007
De wijn heeft geroosterde tonen in de neus, en wat walnoot. De smaak is wat olieachtig, met grapefruit. Opvallend vinden we dat het houtgebruik anders is dan bij de Furmint uit 2009, minder ingetogen.

Öreg Király dűlő - Furmint/Muskotály cuvée late harvest 2008
Deze heeft 10 maanden hout gehad.
Een bloemig neusje, met ook wat mineralen. In de smaak honing, kweeperen, fruitcompote.

Öreg Király dűlő - Szamorodni édes 2008



Na twee jaar houtopvoeding is deze wijn medio juli 2010 gebotteld.
We ruiken kweepeer, abrikozen, honing, vanille in ons glas, en na een tijdje mint. In de smaak mineralen, honing, vanille. Ik vind de wijn een pietsie te weinig zuren hebben.

Öreg Király dűlő - Furmint 2008
Ook de furmintdruiven van Barta hadden last van de kou en aanhoudende regen in het najaar van 2008. Als gevolg daarvan ontwikkelde de furmint uit dat jaar zoveel zuren, dat een langdurige houtopvoeding nodig was. Barta wilde de wijn geen geen malolactische gisting laten ondergaan, maar na 1,5 jaar vond die toch nog spontaan plaats. (Bij een malolactische gisting wordt onder invloed van bacterien het straffe appelzuur omgezet in zachter melkzuur.)
Deze droge furmint heeft veel mint in de neus. In de smaak animale tonen en stevig zuren. We vinden dit absoluut een masculiene wijn.

Regen
Na afloop wil Barta ons ook nog rondleiden door zijn prachtige wijngaard, maar omdat het alweer stortregent, laten we dat idee maar los.

Wijngeluk in Tokaj (3): István Szepsy

Ook een wijnmaker maar een mens, zelfs als hij als een icoon wordt beschouwd en István Szepsy heet. Maar toch ... door dé wijnmaker van Hongarije opgehaald te worden in Tarcal omdat het 'met het openbaar vervoer zo lastig is om in Mád te komen' voelt stiekem als een grote eer. We mogen zomaar aansluiten bij een vijfkoppig gezelschap, dat maanden geleden geboekt had bij Szepsy. Tel daarbij op dat de wijnmaker toch heel gewoon is gebleven, en last but not least, dat zijn wijnen één en al feest zijn ... dan is er nog maar één conclusie mogelijk: alleen al voor István Szepsy is het de moeite waard om naar Tokaj te reizen.

Een korte biografie

De familie Szepsy is sinds de middeleeuwen een dynastie van wijnmakers. Tijdens het communisme viel het wijndomein uiteen, maar de familie mocht wel een eigen perceel (0,3 ha) bezitten. Na zijn studie aan de Landbouwhogeschool trok István Szepsy in 1975 naar Mád in Tokaj, huurde percelen en kocht steeds nieuwe bij. De staat wilde Szepsy's wijnen graag hebben en betaalde er ook redelijk goed voor.

De wijnen uit Tokaj hadden inmiddels een slecht imago, wat ook te maken had met het gegeven dat er coute que coute wijn verkocht moest worden aan Rusland. Van niet kunnen leveren aan een 'bevriend' land kon immers geen sprake zijn. Szepsy strijdt al sinds mensenheugenis tegen dit beeld, dat nog heerst. Na de val van het communisme wilde hij een nieuwe richting inslaan. 'Ik wil perfecte wijn maken', zegt hij nu.
In 1989 stichtte Hugh Johnson de Royal Tokaji Borászat (Royal Tokaji Wine Company) in Mád. Szepsy was hier wijnmaker tot hij de leiding kreeg over Királyudvar in Tarcal. In 2005 verliet hij het laatstgenoemde wijndomein. Intussen werkte hij verder aan de ontwikkeling van zijn eigen wijnen. In 1989 bracht hij ze voor het eerst onder zijn eigen naam uit, met een daverend succes als gevolg.
De meestgehoorde kritiek op zijn 6 puttonyos aszú uit dat jaar was dat Szepsy met zo'n kleine hoeveelheid van zo'n topkwaliteit niet de markt op had mogen gaan. Een groter compliment is natuurlijk nauwelijks denkbaar. 
De wijnmaker concentreert zich de laatste jaren op het verder ontwikkelen van de droge furmint. Volgens hem heeft deze druif, deze wijn het in zich om het boegbeeld van de Hongaarse wijnen te worden. 
Vanaf 1995 worden Szepsy's eigen wijnen in Hongarije en in het buitenland verkocht, in de eerste plaats in Groot-Brittannië. Het wijngoed is nu 63 ha groot, waarvan 47 ha opbrengst geeft. 

Vulkaantjes

De wijngaarden van Szepsy zijn te vinden in de omgeving van Mád, in Tokaj-Hegyalja met zijn 400 uitgedoofde, oude vulkanen. De percelen dragen namen als Urbán, Nyulászó, Szent Tamás, Úrágya, Király. Voordat we de kelder ingaan om te proeven, vertelt de wijnmaker enthousiast over de eigenschappen van deze percelen, en over de 17 vulkaantjes, waarop zijn wijngaarden zich bevinden.

In de kelder trekt Szepsy de ene na de andere fles open, tien in totaal. Hieronder een selectie.

Furmint 2008
Een mooie, droge furmint waar mijn hart sneller van klopt. De neus is nog ietwat gesloten. In de smaak frisse zuren, met wat grapefruit. Een elegante wijn, die aan het einde nog wat hoekig is. Ik zou hem nog een jaar laten liggen.

Urbán Furmint 2008
In de geur ananas en vanille. Een olieachtige structuur in de mond, rijk aan citrustonen, een mineralige, bijna beendroge (1 g/l restsuikers), zuivere wijn, die ik nog wat hoog in de zuren vind. Mijnheer H vindt het met de zuren wel meevallen.

Furmint 2007
Een indringend geurenpalet, mineralen, citrus, groene appel, abrikoos. In de smaak tropische vruchten, wat petrol, fraaie bittertjes en wat restsuikers en zachte zuren. Een complexe stoere wijn, schitterend, helemaal rond! Ik begrijp Szepsy, die zelf het liefst deze furmint drinkt.

Királydűlő Hárslevelű 2007
Een beendroge hárslevelű, met flink wat mineralen in het glas. De zuren zijn zwaar dominant. Een masculiene wijn, een a-typische hárslevelű. Ik ben er niet stuk van. In een recensie las ik dat het beter is om uren over deze wijn te doen. Je wordt dan een complete, spannende verandering gewaar in geur en smaak.

Szent Tamás Furmint 2007
Een arsenaal aan geuren bereikt mijn neus: caramel, koffie, vanille, paddestoelen, natte aarde. In de smaak caramel, vanille, iets zoutachtigs, een botertje, petrol. Wow! Een prachtige, complexe wijn, waar ik als een blok voor val!

Szamorodni 2003 en 2006
Het woord 'szamorodni' komt uit het Pools en betekent zoveel als 'oorspronkelijk, zoals het komt'. De term is een verwijzing naar de productiemethode van deze wijn. De botrytisdruiven worden bij de pluk niet gescheiden van de ongeschonden druiven, ze worden samen verwerkt. 
We mogen szamorodni uit twee verschillende jaren proeven. 
Die uit 2003 heeft een neus van abrikozen, sinaasappelschil en honing, de jongste peren en perzik. Over het algemeen vind ik zoet en zuur bij beide wijnen niet helemaal in balans, vooral de szamorodni uit 2006 mist naar mijn idee wat zuren. (In  Budapest inmiddels, door wat recensies bladerend en lezend, lijkt het erop dat ik hierin alleen sta.)

Tokaji Aszú 6 puttonyos 2005

Deze aszú heeft een prachtige goudgele kleur. Een vol mondgevoel, een dikke structuur waarbij ik aan nectar moet denken. Ik proef honing en krenten, in de afdronk citrustonen, maar ai ... alweer te weinig zuren naar mijn smaak. Dat voelt snobistisch, wanneer ik lees dat een halve literfles van deze wijn voor 88 euro in de winkel te koop is.

(wordt vervolgd ...)